Fond za zdravstveno osiguranje bez kontrole

Fond za zdravstveno osiguranje (FZO) ni nakon četiri godine nije uspostavio osnovne mehanizme kontrole javnog novca u zdravstvu. Devet ključnih preporuka ostaje nerealizovano, a forma izvještavanja bila je predmet kritike: dostavljeni izvještaj opisan je kao nepotpun i nedokumentovan.

Kolegijum Državne revizorske institucije (DRI) zaključio je da su ispunjeni uslovi za pokretanje kontrolne revizije. Četiri godine nakon revizije, FZO nije uspostavio kontrolu nad trošenjem budžetskih sredstava u zdravstvu niti izmijenio ugovore sa zdravstvenim ustanovama koji bi ih obavezali da pravdaju uplaćeni novac, utvrdila je DRI u juče objavljenom izvještaju.

FZO nije realizovao devet od šesnaest preporuka koje mu je DRI uputila nakon revizije finansijskog poslovanja za 2021. godinu. Kolegijum DRI upozorio je da su ispunjeni uslovi za pokretanje kontrolne revizije. Revizija za 2021. godinu rezultirala je duplim negativnim mišljenjem i na finansijsko poslovanje i na pravilnost, a DRI je tada uputila 49 preporuka. Godinu dana kasnije, februara 2024, realizovano je svega 15. Do juna 2024. taj broj narastao je na 29, ali je napredak potom stao. Četvrti izvještaj o praćenju preporuka usvojen 9. aprila 2026, bilježi 35 realizovanih od ukupno 49. Od preostalih šesnaest, dvije su ispunjene u posljednjem izvještajnom periodu, tri su u fazi realizacije, a za dvije se status ne može utvrditi jer Fond nije dostavio dokumentaciju.

Dug Fonda narastao je sa 7,4 miliona eura, koliko je iznosio 2016. godine, na 65,7 miliona eura u 2021, što je rast od skoro devet puta. Od više od 220 miliona eura isplaćenih javnim zdravstvenim ustanovama tokom te godine, 88,6 miliona eura nije pravdano fakturama. Prednjačili su Klinički centar sa 37 miliona, Specijalna bolnica Brezovik sa devet miliona, te bolnice Bijelo Polje, Nikšić i Risan sa neopravdanim iznosima između 3,5 i sedam miliona eura. Te 2021. godine je budžet nerealno planiran - tokom privremenog finansiranja u prvoj polovini 2021. Fondu je odobreno 160,3 miliona eura, više od devet miliona iznad zakonskog limita.

Za bolovanja je potrošeno više od šest miliona eura, ali revizori nijesu mogli utvrditi tačan iznos zbog nepotpune evidencije. U Podgorici su na evidentiranju zahtjeva za bolovanja bila angažovana samo dva zaposlena, za gotovo trećinu Crne Gore. Za liječenje u inostranstvu potrošeno je 7,2 miliona eura, a u domaćim privatnim ustanovama deset miliona, iako je planirano 7,7 miliona. Privatnim apotekama isplaćeno je 16,7 miliona eura za ljekove, a Montefarm je na kraju 2021. potraživao još skoro 30 miliona neizmirenog duga. Na ortopedske sprave i pomagala, naknade za bolovanja i putne troškove potrošeno je dodatnih 11,3 miliona eura.

Vlada je još 2015. godine sa 36 miliona eura morala da izmiri nagomilane obaveze Fonda i javnih zdravstvenih ustanova. Sve nerealizovane preporuke iz juče objavljenog izvještaja se tiču direktno tih problema. Preporuka kojom bi naredna uplata ustanovi bila uslovljena pravdanjem prethodne tri godine kasnije ostaje nerealizovana. Nije formirana ni stručna služba za kontrolu trošenja budžetskih sredstava. Fond nije izvršio storniranje zahtjeva za plaćanje po kojima su sredstva prenijeta zdravstvenim ustanovama, a nijesu utrošena, što direktno utiče na istinitost finansijskih izvještaja.

Nijesu izrađene ni procedure za evidentiranje budžetskih izdataka sa pozicija bruto zarada i doprinosa, što znači da se isplate javnim zdravstvenim ustanovama ne mogu pratiti u potpunosti. Pravilnik o kontroli davalaca zdravstvenih usluga iz 2013. godine nije usklađen sa Zakonom o obaveznom zdravstvenom osiguranju iz 2021, uprkos preporuci koja stoji od početka revizijskog procesa. Preporuka o svođenju broja bankovnih računa javnih zdravstvenih ustanova na tri aktivna po ustanovi takođe nije realizovana.

Fond tvrdi da je inovirao interni dokument finansijskog upravljanja i kontrole, ali DRI nije mogla utvrditi status te preporuke jer dokumentacija nije dostavljena. Sličan obrazac ponavlja se kroz cijeli izvještaj - za većinu nerealizovanih ili spornih preporuka komentar kolegijuma je identičan: nije dostavljena dokumentacija kao dokaz. Odnos Fonda prema revizijskom procesu ilustruje i odgovor na preporuku o realnom planiranju budžeta. Umjesto opisa preduzetih mjera, Fond je u izvještaju postavio pitanje: „Što DRI podrazumijeva pod realnim planiranjem?“ Zbog toga je DRI preporuku ocijenila kao nerealizovanu.

Sama forma izvještavanja bila je predmet kritike. Fond nije dostavio akcioni plan u ostavljenom roku, a četvrti izvještaj koji je pristigao u DRI 4. marta 2025. opisan je kao nepotpun i nedokumentovan bez vlastite ocjene stepena realizacije i bez opisa konkretnih aktivnosti koje je Fond preduzeo.

Jedina preporuka potpuno realizovana u ovom periodu tiče se standarda i normativa medicinskih usluga po nivoima zdravstvene zaštite. Fond je kao dokaz realizacije dostavio dopise upućene Ministarstvu zdravlja 2022, 2023. i 2024. godine kojima je inicirao njihovo donošenje. DRI je inicijativu prihvatila kao ispunjenje preporuke. Određeni napredak zabilježen je i u sređivanju katastarske dokumentacije za nepokretnosti te sprovođenju nabavki kroz elektronski portal CEJN, ali sve tri preporuke ostaju u fazi realizacije jer nije dostavljena prateća dokumentacija.

Izvještaj o reviziji za 2021. godinu DRI je, u skladu sa protokolom potpisanim sa Vrhovnim državnim tužilaštvom, dostavila i tužilaštvu. Javnost do danas nije obaviještena o ishodu eventualnog postupanja. Kolegijum DRI, u sastavu dr Milan Dabović i Siniša Čađenović, zaključio je da dugotrajno neizvršavanje preporuka opravdava planiranje kontrolne revizije ili nove revizije finansijskih izvještaja Fonda za 2026. godinu, koja bi se sprovela u 2027.