Apel za zaštitu Plavskog jezera

Nevladina organizacija Fenix uputila je apel Vladi Crne Gore za dopunu nacrta prostornog plana do 2040. godine, kako bi se ponovo stavilo na dnevni red pitanje zaštite Plavskog jezera. Oni su naveli kako svake godine pred izbore slušaju iste priče o zaštiti Plavskog jezera, 'a kada dođe vreme za donošenje odluka, čini se da se zaboravlja na sve ono što je obećano'.

'Već godinama slušamo o zaštiti Plavskog jezera, ali konkretni rezultati su izostali. Plavsko jezero, koje bi trebalo da bude dragulj našeg regiona, polako se pretvara u baraštinu. Da li su građani Plava i Gusinja zaista toliko neuk i naivni da veruju u obećanja koja se nikada ne ispunjavaju', zapitali su u NVO Fenix.

Prema njihovim riječima, ne smije se dozvoliti da se jezero izgubi zbog, kako kažu, neodgovornosti nebrige koji bi trebali da ih predstavljaju. 'Očuvanje ovog prirodnog blaga treba da bude prioritet svih nas, a posebno onih koji donose odluke. Naša Vlada ne može da se ponaša kao da je Plavsko jezero samo još jedan politički predmet za trgovinu, dok se istovremeno suočavamo sa ozbiljnim ekološkim izazovima', kažu u ovoj plavskoj nevladinoj organizaciji.

Oni su pozvali sve građane da se uključe u borbu za zaštitu Plavskog jezera i da ne dozvole da se interesi i prirodne lepote toga kraja zanemaruju. 'Plavsko jezero je naše najveće ledeničko jezero, i zajedno ćemo se boriti za njegovu budućnost. U suprotnom, rizikujemo da izgubimo ne samo jezero, već i dio našeg identiteta i nasleđa', stoji u apelu NVO Fenix.

Najveće ledničko jezero na Balkanu, Plavsko jezero, moglo bi potpuno nestati u narednih dvjesta pedeset godina, ako već sada ne počnu da se preduzimaju hitne mjere na sprječavanju najbitnijih negativnih procesa koji ga vode u tom pravcu. Ista sudbina, nažalost, čeka i Visitorsko jezero, visoko iznad ovog grada, na vrhu pjesmom Dušana Kostića opjevane planine.

'Priroda i ljudi čine svoje. Prema Jovanu Cvijiću početkom prošlog vijeka, odnosno 1913. godine, jezero je imalo površinu skoro pet i po kilometara kvadratnih, što je gotovo tri puta više nego danas. Najveće količine nanosa i takozvanih nutrijenata u jezero dospijevaju rijekom Ljučom, a određene količine potiču sa neposrednog sliva', objašnjavaju ekolozi.

Prema mjerenjima koje je 2009. godine uradio Hidrometeorološki zavod Crne Gore, površina jezera je tada iznosila 179,5 hektara, dok je sedamdesetih godina prošlog vijeka iznosila oko 199 hektara. 'To znači da se u posljednjih četrdeset godina površina takozvanog vodnog ogledala Plavskog jezera smanjila za oko deset procenata. Za sedamnaest procenata u tom kratkom periodu smanjila se i zapremina jezera, i sada umjesto 7,7 miliona kubnih metara vode, iznosi 6,3 miliona', objašnjavaju ekolozi iz ovog kraja.

Plavsko jezero predstavlja geolimnološki rudiment dubljeg i većeg ledeničkog jezera koje se nekada pružalo pravcem jugozapad-sjeveroistok. Jezero je nastalo otapanjem lednika u plavsko-gusinjskom valovu početkom perioda koji se označava nazivom Halocen. Tokom takozvane Wurmske glacijacije ledeni prekrivač na Prokletijama je zahvatao prostor od oko dvjesta pedeset kilometara kvadratnih. Nauka je utvrdila da su se veći lednici iz takozvanih cirkova na sjevernoj i sjeverozapadnoj strani planine spuštali u dolinu Vrmoške rijeke, Grnčara i Vruje. U proširenju kod Gusinja lednici su se spajali, a dalje se lednička masa, debljine i do dvjesta metara, kretala dolinom rijeke Ljuče. Ovaj lednik dužine trideset i pet kilometara, završavao se na mjestu gdje je danas Plavsko jezero.

U njemu je i danas, nez obzira na negativne prirodne uticaje i one čiji je faktor čovjek, prisutan veliki broj endemskih, endemoreliktnih, zatim reliktnih, ljekovitih i drugih korisnih biljaka, a od četrdeset i dvije vrste vodozemaca, čak devet su endemične. Ekolozi upozoravaju da se Plavsko jezero suočava sa devastacijom zbog nekontrolisanja otpadnih voda, uzurpacije obale divljom gradnjom, zatim zbog neplanske eksploatacije šljunka iz njegovih pritoka, ali isto tako i nekontrolisane sječe šuma. U nekim dokumentima je ranije zapisano da osim dijela Prokletija koji je dobio formalnu zaštitu proglašenjem nacionalnog parka, na teritoriji opštine Plav prepoznati su i drugi lokaliteti za zaštitu biodiverziteta. Tu spadaju dolina Lima i planina Visitor koji su označeni kao takozvana Emerald staništa, po kriterijumima Bernske konvencije, a time predstavljaju i buduće lokacije Natura 2000 ekološke mreže od značaja za očuvanje biodiverziteta na nivou Evropske unije.

Masiv Prokletija i Plavsko jezero takođe su prepoznati i kao važna staništa za stanovanje ptica, odnosno IBA područja. Planinski dio kao gnjezdilište za više od četrdeset i tri procenta ukupne ornitofaune registrovane u Crnoj Gori, što ga čini najznačajnijim staništem ptica u kontinentalnom dijelu naše države.

Ekolozi kažu da samo zajednički uloženim trudom može da se sačuva prirodna ljepota Plavskog jezera i njegove okoline, i tako istovremeno omogući budućim generacijama život u ekološki očuvanoj sredini. U protivnom, upozoravaju oni, 'svi zajedno bićemo krivci i nijemi svjedoci tihog nestajanja najvećeg ledničkog jezera na Balkanu'.