Ratna svjedočanstva Marka Rašovića

Krajem novembra 1915. godine, Crna Gora se suočila s napadom Arnauta sa svih strana. U ovoj borbi učestvovao je samo Gornjo-Kučki bataljon, a borba se vodila na život i smrt. Marko Bojov Rašović, jedan od vođa, ističe da je to bio najteži dan u njegovom životu i da je život i čast bataljona spašena zahvaljujući njegovoj fizičkoj snazi. Prvog oktobra 1912. godine, nakon kraće borbe, zauzete su Tuzi, dok je njegova četa, zajedno s četom Ivanovića, osvojila Hum, gdje su zarobili 275 nizama, tri topa i dva mitraljeza, kao i tri oficira.

Nakon ove borbe, Odred je krenuo ka Skadru, ali je ubrzo nastalo primirje koje je trajalo do 19. januara 1913. godine. Već 25. januara, preduzet je napad na Veliki Bardanjolt, koji je trajao tri dana. Rašović je poveo svoju četu u borbu prvi u bataljonu, a gubici su bili značajni, sa 19 mrtvih i ranjenih, što je predstavljalo više od 50% gubitaka na kraju rata. Skadar se predao 10. aprila, a Rašović je ostao kao komandir čete Kuča. Međutim, Skadar je predat međunarodnoj vojsci 1. maja 1913. godine.

U junu 1913. godine, Rašović se pridružio ratu protiv Bugarske kao oficir ordonans pri štabu II brigade Dečanskog odreda. Tokom rata, učestvovao je u nekoliko bitaka, uključujući borbe na Bregalnici, rijeci Kamenici i Govedarniku. Primirje je zaključeno 2. avgusta 1913. godine u Bukureštu, a njegov odred se demobilisao 20. avgusta iste godine. 14. novembra 1913. godine, unaprijeđen je u čin poručnika i raspoređen za komandira 1. čete 2. bataljona đakovačke posade.

15. jula 1914. godine, objavljena je opšta mobilizacija za rat protiv Austro-Ugarske. Rašović je postavljen za vršioca šefa štaba Tuške brigade u Tuzima, koja je čuvala granicu od Skadarskog jezera do Vile Planine. 25. maja 1915. godine, dobio je naređenje da okupira pleme Klimente, što je uspješno izveo bez gubitaka, prilikom čega su zaplijenili oko 900 pušaka.

U junu 1915. godine, Arnauti su se pobunili, a Rašović je učestvovao u borbama na Malj Cukalju i Mal Šošitu. 24. novembra iste godine, ponovo su napali Arnauti, a Rašović je, uprkos iscrpljenosti bataljona, uspio da zadrži red i da spasi bataljon od predaje. U januaru 1916. godine, kada je Crna Gora kapitulirala, Rašović je pobegao iz Skadra preko Arbanije na Drač, a zatim na Krf, gdje je pridružen srpskoj vojsci.

Tokom rata, Rašović je postao kapetan II klase i učestvovao u ključnim bitkama na solunskom frontu. Za svoje podvige, odlikovan je Ordenom Bijelog Orla sa mačevima i Francuskim ratnim krstom. Njegova svjedočanstva o tim teškim vremenima su zapisana u knjizi „Moji ratovi”, objavljenoj u Bijeljini 2020. godine.