Loši uslovi u zatvorskom sistemu Crne Gore: CPT ukazuje na pogoršanje

Preliminarna zapažanja Evropskog komiteta za sprečavanje mučenja i nečovječnog ili ponižavajućeg postupanja ili kažnjavanja (CPT) naglašavaju loše uslove u zatvorskom sistemu Crne Gore, uz konstataciju da se tretman i uslovi za zatvorenike i pacijente "suštinski nijesu promijenili od 2017. godine, a u nekim aspektima su se čak i pogoršali".

Kao jedan od glavnih razloga za takvo stanje ističe se nagli porast broja pritvorenika, koji se, prema nalazima Komiteta, gotovo udvostručio od posljednje posjete 2022. godine i sada čini oko 56% ukupne zatvorske populacije u Crnoj Gori. Ovakav trend predstavlja ogroman pritisak na cjelokupan zatvorski sistem, a dodatno ga pogoršava i dužina trajanja pritvora u Crnoj Gori.

Komitet ocjenjuje i da se alternativne mjere koriste u premalom broju slučajeva, dok je primjena pritvora u praksi postala gotovo pravilo. CGO podsjeća da je određivanje pritvora jedna od najosjetljivijih odluka u krivičnom postupku. Riječ je o mjeri koja se, prema Zakoniku o krivičnom postupku, primjenjuje samo u jasno propisanim slučajevima - onda kada se ista svrha ne može ostvariti drugom mjerom.

No, u praksi se u Crnoj Gori pritvor nerijetko tretira kao sankcija, a ne kao mjera koja se koristi u izuzetnim okolnostima radi obezbjeđivanja prisustva okrivljenog u postupku. Tome doprinosi i pristup tužilaštava koja po pravilu predlažu pritvor, bez dovoljno razmatranja alternativnih mjera i uz nedovoljno uvažavanje međunarodnih standarda.

Pored smanjenja broja pritvorskih predmeta, neophodno je i jačanje kapaciteta zatvorskih ustanova u oblasti rehabilitacije. Obrazovanje, kulturne i sportske aktivnosti, kao i adekvatan tretman bolesti zavisnosti imaju ključni značaj za zatvorsku populaciju i njihov osjećaj da imaju drugu šansu.

Rad nadležnih institucija u ovom segmentu i dalje nije na zadovoljavajućem nivou i mora se unaprijediti, kako bi zatvorski sistem doprinio reintegraciji u društvo, a ne postao prostor za regrutaciju u kriminalne grupe.

CGO podsjeća i da je sprovođenje preporuka CPT zajedno od završnih mjerila za zatvaranje Poglavlja 23 u pregovorima Crne Gore sa Evropskom unijom. Zbog toga CGO poziva nadležne da dosljedno primijene preporuke Komiteta, da pritvor koriste kao izuzetnu, a ne redovnu mjeru, kao i da odustanu od ideje produženja maksimalnog trajanja pritvora sa tri na pet godina.