Masakr u Baru se ne može više poricati, novi dokazi dostavljeni SDT-u

Baru, 1. aprila 1945. godine, prema zvaničnim vojnim podacima, ubijene su najmanje 452 osobe albanske i bošnjačke nacionalnosti dok je njih 104 ranjeno. Egzekuciju su izveli pripadnici X crnogorske udarne brigade kojoj su imena povjerena na sprovođenje od Skadra do Bara. Radi se o istom brigadi čiji su pripadnici i na Cetinju, u novembru 1944, počinili ratni zločin nad civilnim stanovništvom. I danas mnoge opštine Crne Gore nose nazive po ovoj brigadi, koja je ostavila dugotrajne tragove u kolektivnoj memoriji regiona.

Dopuna krivične prijave upućena je Specijalnom državnom tužilaštvu (SDT) Crne Gore i odnosi se na zločine nad Albancima i Bošnjacima s Kosova koji su prisilno regrutovani u Narodnooslobodilačku vojsku Jugoslavije radi oslobađanja današnje Hrvatske i osvajanja Trsta. Osnova dopune su memoarski zapisi Vasa Vujiovića, koji dodatno rasvjetljavaju teške događaje i omogućavaju dublje razumijevanje konteksta i brojnih detalja.

Naglašeno je da je porodični dokument taj koji je omogućio javnosti i naučnim institucijama pristup toj priči. Skripta o životnom putu pokojnog Vujiovića, koju je njegova porodica ustupila crnogorskom nezavisnom dnevniku Monitor, dostupna je javnosti i biblioteci Istorijskog instituta Univerziteta Crne Gore. Ovim se pridružuje i nastojanju da se memorijalizuju tek potvrđene činjenice i da se javnosti pruži jasnija istina o događajima iz prošlosti.

Prema Vujioviću, jedan dio ranjenih Albanaca i Bošnjaka, koji su pokušali pobjeći s glavne lokacije zločina ka Starom Baru, pokopan je na brdu Mukoval, a lokalna zajednica decenijama ih je obavezno obilježavala kako bi se izbjeglo zaboravljanje. Tuzilačka prijava dodatno ukazuje na veći broj masovnih grobnica koje su decenijama ostale sakrivene ili zadržane od šireg javnog toksnog sjećanja.

Predruga dopune dopunjuju i nevladine organizacije, poput Crnogorskog komiteta pravnika za zaštitu ljudskih prava, na čijem su čelu ugledni advokat Velija Murić iz Rožaja. Masakr u Baru se nesumnjivo dogodio i danas ga je nemoguće poricati ili negirati. Nadležnom tijelu Skupštine opštine Bar, koja ima gradsku i političku autonomiju, predložena je memorijalizacija ovog zločina. U cijeloj Crnoj Gori prisutni su primjeri ulica i trgova posvećenih žrtvama fašizma ili blokovskih zločina, što ukazuje na dugoročni nacionalni kontekst sjećanja i kontinuirane debate o prošlosti.

Ovo je dio šireg napora da se žrtve i njihova priča stave u središte javnog diskursa, uz odgovornu obradu i jasnoća koja doprinosi boljoj istoriji sjećanja i budućim politikama odavanja počasti.