Hajdži akademik: Simbol sistema ili istinski vizionar?

Nedavno sam, u društvu ljekara, čuo priču o čovjeku koji je u isto vrijeme uspio da bude pionir, vizionar, stradalnik i žrtva zle zavisti. Glavni junak je hajdži akademik, koji je prošao hodočastvo kroz sve komisije, katedre, odbore i podsekcije.

Hajdži akademik nije samo ušao u institucije; on ih je obišao kao sveta mjesta. Svako zasjedanje predstavlja jednu stanicu, a svako glasanje jedan tropar. U njegovoj biografiji radova ima toliko da se stiče utisak da je i u snu pisao, dok zlonamjernici tvrde da su drugi noću pisali, a on bi se ujutro uredno potpisao. Njegov potpis je tokom vremena dobio posebnu težinu; nije to više mastilo, to je pečat sudbine.

Zlonamjernici tvrde da su neki "autorski" radovi bili kolektivni napor čitavih klinika. No, šta je kolektiv? To je lijepa riječ kojom se prikriva činjenica da nije bilo jednog velikog uma da sve sam iznese, sve bi propalo. Hajdži akademik je, dakle, pomagao skromnijima da se osjećaju kao dio njegove biografije. Huma! "Pionirske metode"? Naravno, postojale su i prije njega, ali bez njegovog imena nisu imale pravu težinu.

Oko prijema u Akademiju digla se prašina. Neki su spominjali uljepšane podatke, malo skrojene, malo uštepane, netačne godine i tuđe zasluge. Ali kome vjerovati, papirima ili utisku? Utisak je bio impresivan, biografija deblja od telefonskog imenika, bez prigradskih opština. Umjesto rasprave u duhu via exit, nastao je muk. Muk koji je bio svečan i institucionalan, kao himna bez teksta.

Procedura je odradila svoje; istina je strpljivo sačekala da prođe rok žalbe i povukla se u ambulantu pravne patologije. Tada je Sud časti rekao svoje: povreda etičkog kodeksa. Lijepo zvuči, skoro svečano. Kao kada vam kažu da ste "pogriješili u formi", ali je suština netaknuta. Etika je konstatovana, karijera nastavlja. U našoj sredini, etika je kao aparat u bolnici — postoji, ali se uključuje samo kada dođu zvaničnici.

I tako, hajdži akademik ostaje simbol jednog sistema u kojem nije najvažnije šta znaš, već koga znaš. Ne šta si napisao, već gdje si se potpisao. On ne mora biti najbolji naučnik; dovoljno je da bude najbolji planinar institucionalnih vrhova. Dok se divimo zvanjima kao da su svetinja, zaboravljamo da svetost nije u tituli nego u istini. Ali istina je kod nas nezgodna; traži dokaze, pitanja, raspravu. Mnogima je lakše ići na hodočastvo procedure i vratiti se sa diplomom kao suvenir.

Na kraju, u zemlji u kojoj se kompromis smatra diplomatiijom, a ćutanje mudrošću, hajdži akademik nije izuzetak. On je prototip. I zato mu treba odati priznanje: nije on prećutao istinu. On ju je institucionalno sterilizovao.