Dezinformacije o vakcinama dovode Crnu Goru u epidemiološki rizik

NVO Plava planeta pokrenula je peticiju kojom traže ukidanje obavezne imunizacije djece zbog „ličnih i vjerskih uvjerenja“. Ove tvrdnje, da vakcine izazivaju autizam i masovnu smrtnost, su netačne, upozoravaju UNICEF, Institut za javno zdravlje Crne Gore (IJZCG) i pedijatri. U trenutku kada je Crna Gora po obuhvatu MMR vakcinom najgora u Evropi, vodi se spor između straha i činjenica, što pokazuje nedostatak povjerenja u zdravstveni sistem.

Peticija, koja je na elektronskoj platformi Skupštine Crne Gore pokrenuta od strane Predraga Peraka, prikupila je značajan broj potpisa u samo jednom danu, a danas je najavljen i protest. U tekstu peticije se navodi da roditelji treba da imaju pravo da odbiju vakcinaciju svoje djece iz ličnih i vjerskih razloga, kao i da se ukine uslovljavanje boravka u vrtićima vakcinalnim statusom. Takođe, inicijatori peticije tvrde da vakcine uzrokuju epidemiju autizma.

- Od posljedica polivalentnih vakcina umrlo je 145.000 djece – piše u peticiji. Ove tvrdnje predstavljaju osnovu za mobilizaciju građana, ali i glavnu tačku spora s medicinskom i naučnom zajednicom. Svjetska zdravstvena organizacija i UNICEF naglašavaju da ne postoje vjerodostojni naučni dokazi koji potvrđuju povezanost MMR vakcine i autizma. Tokom posljednjih dvadeset godina sprovedene su velike studije u Evropi, SAD i Aziji, koje nisu pronašle nikakvu vezu između MMR vakcine i autizma.

UNICEF Crna Gora je više puta saopštio da su tvrdnje o povezanosti vakcina i autizma dezinformacije koje potiču iz povučene i diskreditovane studije. Takođe, tvrdnja iz peticije da je 145.000 djece umrlo zbog vakcina se ne može smatrati relevantnom, jer VAERS, sistem za prijavljivanje neželjenih događaja nakon vakcinacije, ne utvrđuje uzrok smrti ili bolesti.

Novim Zakonom o zaštiti stanovništva od zaraznih bolesti, koji je stupio na snagu u januaru 2026. godine, propisuje se obavezna potvrda o sprovedenoj vakcinaciji kao uslov za upis i boravak djece u predškolskim ustanovama. Zakon predviđa novčane kazne za roditelje koji ne obezbijede vakcinaciju, a takođe i za pravna lica koja ne poštuju zakonske obaveze.

Prema riječima epidemiologa Milka Joksimovića, cilj nije kažnjavanje, već zaštita djece. On je istakao da je obuhvat imunizacijom do prije petnaest godina bio blizu 90 odsto, dok danas svako drugo dijete rođeno između 2020. i 2024. godine nije vakcinisano. Crna Gora je po obuhvatu prvom dozom MMR vakcine najgora u Evropi i među najgorima u svijetu.

Institucija Zaštitnika ljudskih prava i sloboda smatra da država ima pravo da propiše mjere koje daju bolje rezultate u zaštiti stanovništva od zaraznih bolesti, a UNICEF upozorava da bi uskraćivanje pristupa obrazovanju zbog odluka roditelja dovelo do dvostrukog kažnjavanja djece.

Predsjednik Asocijacije za preventivnu pedijatriju prof. dr Nebojša Kavarić upozorava da slab odziv na MMR vakcinu dovodi zemlju u zonu ozbiljnog epidemiološkog rizika. On naglašava da su se godinama širile dezinformacije o povezanosti MMR vakcine i autizma, iako su međunarodne studije pokazale da takva veza ne postoji.

Kao zaključak, važno je naglasiti da su dezinformacije koje se šire u vezi sa vakcinama direktan javnozdravstveni rizik, te da je neophodno raditi na podizanju svijesti i povjerenja građana u zdravstveni sistem.