Zagađenje vazduha u Crnoj Gori: Preuranjene smrti

Prema najnovijim istraživanjima, prosječna stopa preuranjenih smrti koja se može pripisati zagađenju vazduha u zemljama Zapadnog Balkana četiri puta je veća nego u zapadnoj Evropi. Dok je prosjek za države članice Evropske unije (EU) 78 preuranjenih smrti na 100.000 stanovnika, u Crnoj Gori taj broj dostiže 182.

U Nacrtu strategije kvaliteta vazduha za period 2026–2029, navodi se da su u sjevernoj zoni Crne Gore koncentracije suspendovanih čestica PM10 i PM2.5 prekoračene tokom cijelog petogodišnjeg perioda od 2020. do 2024. godine. Takođe, zabilježeno je prekoračenje ciljnog sadržaja benzo(a)pirena u sjevernim opštinama i centralnoj zoni na svim mjernim stanicama.

Ovaj dokument ističe da ukupnim emisijama sumpor-dioksida u Crnoj Gori, u procentu od 99 odsto, doprinosi proizvodnja električne energije, tj. Termoelektrana Pljevlja. Kako se navodi, Termoelektrana ne smije raditi bez ispravnog funkcionisanja sistema za odsumporavanje i automatsko praćenje emisija, jer to može negativno uticati na zdravlje stanovništva i dovesti do zatvaranja postrojenja prije planiranog roka.

U decembru 2025. godine, 10 dnevnih srednjih vrijednosti sumpor-dioksida i 47 jednočasovnih srednjih vrijednosti bile su iznad propisanih graničnih vrijednosti. Prema pravilima EU koja će se primjenjivati od 2030. godine, srednja dnevna koncentracija sumpor-dioksida će biti smanjena sa aktuelne granice od 125 µg/m3 na 50 µg/m3.

U Nacrtu strategije se navodi da ključni izvori emisija azotnih oksida čine proizvodnja električne energije i drumski saobraćaj, dok je za sumporne okside to takođe proizvodnja električne energije. U skladu s tim, proizvodnja električne energije, grijanje domaćinstava i drumski saobraćaj su glavni sektori gdje se može smanjiti zagađenje vazduha.

U izvještaju Evropske agencije za životnu sredinu o kvalitetu vazduha u Evropi 2024. godine, naglašava se da, uprkos poboljšanjima, trenutni standardi EU nisu ispunjeni širom Evrope. U regionu Zapadnog Balkana, broj preuranjenih smrti zbog zagađenja vazduha dostiže 300 u Sjevernoj Makedoniji, dok se u Crnoj Gori kreće do 182.

Procjena Zajedničkog istraživačkog centra Evropske komisije (JRC) pokazuje da oko 7.000 preuranjenih smrti uslijed zagađenja vazduha u preko 30 gradova na Zapadnom Balkanu izaziva troškove od oko 300 miliona eura godišnje.

U zaključku, ključni strateški cilj ovog dokumenta je poboljšanje kvaliteta vazduha, uz dalja unapređenja praćenja i upravljanja kvalitetom vazduha.