Snimci Medenice ukazuju na AI manipulaciju, ali kompresija otežava analizu

U razgovoru za Portal RTCG, Aleksandar Manasiev, istraživač i predsjednik udruženja NarativAI - Centar za medijske inovacije na Balkanu, ocijenio je da prvi video-snimci koji se pripisuju odbjeglom Milošu Medenici pokazuju snažne indikacije da je riječ o sadržaju generisanom vještačkom inteligencijom, uz procijenjenu vjerovatnoću od oko 80 odsto. Međutim, Manasiev upozorava da bez originalnih fajlova nije moguće donijeti apsolutan zaključak.

“Ne postoji jedan indikator koji sam po sebi predstavlja dokaz. Pouzdana procjena se uvijek zasniva na kombinaciji više elemenata – vizuelnih, audio i kontekstualnih”, navodi Manasiev. On ističe da se kod videa analizira ponašanje lica u odnosu na glavu i okruženje, sinhronizacija pokreta usana sa govorom, stabilnost kože, očiju i svjetla, kao i vremenska konzistentnost kroz više kadrova.

Međutim, izazov nastaje kada su snimci snažno kompresovani, snimani u slabom osvjetljenju i više puta ponovo objavljivani. “Tada se dio forenzičkih tragova gubi ili postaje teško uočljiv”, dodaje Manasiev. On također ističe da je audio segment često još osjetljiviji za manipulaciju.

Kao ilustraciju, navodi slučaj slovačke novinarke Monike Todove iz lista “Denník N”, gdje je AI-generisani audio korišćen za stvaranje utiska autentičnog razgovora. “Savremeni alati mogu veoma uvjerljivo imitirati glas, intonaciju i emocionalni ton, ali i dalje griješe u suptilnim detaljima – u ritmu govora, pauzama, disanju i kontekstu u kojem se pojedine rečenice koriste”, objašnjava Manasiev.

Govoreći o snimcima Miloša Medenice, Manasiev naglašava da analiza prvih video-klipova ukazuje na snažne indikacije AI manipulacije. “Procijenjena vjerovatnoća je oko 80 odsto. Kod kasnijih snimaka ti indikatori su slabije izraženi, ali to ne predstavlja dokaz njihove autentičnosti”, ističe on.

Manasiev dodaje da snažna kompresija i slabo osvjetljenje mogu biti svjesno korišćeni kako bi se otežalo otkrivanje eventualne manipulacije. “Paradoks je u tome što takva kvaliteta materijala onemogućava da se sa sigurnošću dokaže i da su snimci autentični, ali i da su lažni”, naglašava on.

Tehnička analiza, kako ističe, nije dovoljna bez razmatranja šireg konteksta, uključujući analizu kanala distribucije. “U konkretnom slučaju, sadržaj se ne pojavljuje putem ranije poznatog ili direktno povezanog kanala te osobe, već preko profila na platformi X, pri čemu nije jasno ko stoji iza tog naloga i sa kojom namjerom”, objašnjava Manasiev.

On ističe da su AI-generisane fotografije često lakše uočljive zbog anatomski nelogičnih detalja, dok su video i audio mnogo kompleksniji. “Ključ je u kombinaciji tehničkih alata i ljudske forenzičke procjene. Međutim, većina ozbiljnijih alata se plaća i zahtijeva tehničko znanje”, navodi on.

Manasiev upozorava da bi relevantne institucije, poput centara za sajber bezbjednost ili nacionalnih CERT-ova, trebale da se oglase u ovakvim situacijama. “Njihova uloga nije da presude, već da stručno objasne šta se može, a šta ne može pouzdano utvrditi, čime se smanjuje prostor za spekulacije i dezinformacije u javnosti”, zaključuje Manasiev.

Podsjećamo, do sada je na jednom profilu platforme X objavljeno sedam videa sa navodnim Milošem Medenicom. Iz Uprave policije su tim povodom reagovali tvrdeći da je video lažan. On se od 28. januara nalazi u bjekstvu, nakon što ga je Viši sud u Podgorici osudio na deset godina i dva mjeseca zatvora.