Crna Gora najavljuje moratorijum na gradnju u Kotoru

Crna Gora je, u najnovijem izvještaju koji je sačinila Uprava za zaštitu kulturnih dobara, priznala da su glavni rizici za izuzetnu univerzalnu vrijednost Kotora sistemske prirode, kao što su upravljanje, koordinacija i neprimjena instrumenata planiranja. Izvještaj, koji je dostavljen nakon isteka roka 1. februara, naglašava potrebu za djelovanjem kako bi se spriječila prostorna devastacija ovog UNESCO-ovog bisera.

U cilju rješavanja ovih problema, najavljen je „lex specialis“ koji uvodi privremeni moratorijum na gradnju i suspenduje legalizaciju nelegalne gradnje dok se ne usvoje novi Plan upravljanja i Studija zaštite baštine. Skupština će danas raspraviti o prijedlogu izmjena i dopuna Zakona o zaštiti prirodnog i kulturno-istorijskog područja Kotora.

U izvještaju se navodi da su izazovi koji utiču na Izuzetnu univerzalnu vrijednost (OUV) dobra sistemske prirode, čime se ukazuje na potrebu za hitnim i sistemskim odgovorima. Crna Gora je pripremila nacrt izmjena zakona koji uvodi dodatnu kontrolu nad odobravanjem novih projekata i legalizacijom nelegalne gradnje, sve do usvajanja dva ključna instrumenta – novog Plana upravljanja i sveobuhvatne Studije zaštite kulturne baštine.

Vlada Crne Gore je u decembru 2025. godine dala pozitivno mišljenje na nacrt zakona, dok se parlamentarna rasprava očekuje danas. Iako je UNESCO tražio da se zakon usvoji prije Nove godine, Crna Gora se opravdava tvrdnjom da je imala „snažnu namjeru“ da to učini, ali da su unutrašnje političke okolnosti to onemogućile.

Predložene izmjene zakona dodatno institucionalizuju procjenu kumulativnog uticaja gradnje na baštinu i jačaju stratešku primjenu procjena uticaja. Takođe, suspenduje se institut „ćutanja administracije“ u ključnim postupcima odlučivanja u oblasti zaštite baštine, a uspostavljaju se stroge mjere zaštite za ključne istorijske urbane cjeline i integritet obalnog područja.

Izvještaj dalje ukazuje na to da će zabrana gradnje u bokokotorskom području imati pažljivo definisane izuzetke za infrastrukturne projekte od javnog interesa, konzervatorsko-restauratorske radove i rekonstrukciju unutar postojećih gabarita. Ovi projekti biće pod strogim nadzorom Uprave za zaštitu kulturnih dobara.

Plan upravljanja, koji je bio jedna od „crnih tačaka“ u odnosu Crne Gore prema UNESCO-u, sada je pod revizijom. Opština Kotor je angažovala kompaniju Urbanex da pripremi novi Plan upravljanja, koji bi trebao biti završen do septembra 2026. godine.

U izvještaju se takođe navodi da je projekat mosta preko Veriga konačno napušten, a razmatrane su alternative kroz poluostrvo Luštica, koje će takođe biti odbačene zbog potencijalnog negativnog uticaja na Izuzetnu univerzalnu vrijednost Kotora. Crna Gora planira dugoročna saobraćajna rješenja isključivo izvan dobra svjetske baštine i njegove bafer zone.