Pismo Mihaila Dedica Vaseljenskoj patrijaršiji: Crna Gora i crkveni koridor

Mihailo Dedic, koji sebe definiše kao Mitropolita Crne Gore i predvodi nepriznatu "Crnogorsku pravoslavnu crkvu", zatražio je pokretanje dijaloga i kanonsko ispitivanje svog crkvenog slučaja u pismu upućenom Vaseljenskoj patrijaršiji. Ovaj potez, iako više simboličke nego liturgijske težine, dolazi u širem geopolitičkom kontekstu sukoba oko vođstva i orijentacije pravoslavlja u 21. vijeku.

Većina vjernika u Crnoj Gori ostaje pod jurisdikcijom Srpske crkve, što dodatno komplikuje situaciju. Sukob između vaseljenskoga patrijarha Vartolomeja i patrijarha Kirila iz Rusije nije samo institucionalan, nego predstavlja širi politički sukob. Nakon priznanja autokefalnosti Crkve Ukrajine 2019. godine, Moskva je počela da tretira Fanar kao strateškog konkurenta, što se manifestuje kroz prekid crkvenoga opštenja i lične napade na Vaseljenskoga Patrijarha.

Ruska crkvena strategija, u skladu sa državnom politikom, nastoji da pretvori ideju "Trećeg Rima" u funkcionalan geocrkveni projekat. Balkan je kritična zona, a Srpska pravoslavna crkva funkcioniše kao ključni partner Moskve u regionu. Odnosi između Moskve i Beograda su stabilni, ali Srbija se suočava s izazovom balansiranja između ruskog uticaja i odnosa sa Fanarom.

Crna Gora, sa svojim podijeljenim identitetom, nalazi se na ovom koridoru, gdje svaka diskusija o kanonskoj reviziji ne doživljava se kao neutralna, već kao potencijalna promjena ravnoteže. Dedicovo pismo Fanaru, stoga, nije samo zahtjev za dijalog, već epizoda u širem sporu o tome ko će definisati crkveni centar gravitacije na Balkanu: Fanar ili Moskva.

U kontekstu crkvene geografije, Dedićevo pismo se može posmatrati i kao odgovor na gubitak crkvenog uticaja Ruske crkve u Kijevu, koja je reagovala aktivnim širenjem svog prisustva na drugim kontinentima, posebno u Africi. Ovaj geografski pomak postao je produžetak državne geostrategije i dodatno komplikuje odnose.

Na Balkanu, simboli imaju veću težinu od administrativnih dokumenata, a lični napadi na vaseljenskoga patrijarha nisu slučajni. U svakom većem geopolitičkom sukobu, delegitimizacija simboličkog centra često prethodi institucionalnom izazovu.