Crna Gora postaje kripto čvorište na darknetu, upozorava GI-TOC

Crna Gora je postala kripto čvorište na darknetu, povezano sa velikim međunarodnim prevarama, uz srednji do visok rizik od pranja novca, pokazalo je istraživanje međunarodne nevladine organizacije Globalna inicijativa za borbu protiv transnacionalnog organizovanog kriminala (GI-TOC). U izvještaju pod nazivom „Zatvaranje praznina: Kako Crna Gora treba da odgovori na kripto kriminal 2026. godine“, koji je GI-TOC radio za BIRN Crna Gora, navodi se da je do marta 2025. Crna Gora funkcionisala bez osnovnih pravila za kriptovalute.

„U tom regulatornom vakuumu, kriminalne grupe koristile su kriptovalute kao kanal sa malim preprekama za pranje novca, brze prekogranične transfere i pretvaranje gotovine u kripto putem nelicenciranih dilera, čime su otežavali otkrivanje, nadzor i oduzimanje imovine. Kriminalne grupe ulagale su nezakonita sredstva u kriptovalute, a prema podacima Agencije Evropske unije za droge, Crna Gora se pojavila kao jedno od glavnih evropskih čvorišta za korišćenje kriptovaluta na darknet tržištima“, navodi se u izvještaju GI-TOC.

Prema podacima jedne od najvećih svjetskih onlajn berzi za kriptovalute, Binance, prošle godine je na toj berzi bilo 17.000 korisnika iz Crne Gore, što čini oko tri odsto stanovništva. Takođe, međunarodna kompanija koja se bavi kriptovalutama, Triple-A, je utvrdila da je 2023. godine u Crnoj Gori bilo 7.239 korisnika, odnosno 1,16 odsto stanovnika. Tokom protekle četiri godine, u Crnoj Gori je potrošeno oko 8,5 miliona eura na kupovinu kriptovaluta koristeći kartice koje su izdale domaće banke. Najviše korisnika kripto-berzi dolazi iz Podgorice, Budve i Bara.

U izvještaju se ističe da se veliki dio zamjena gotovine za kripto odvija u sivoj zoni, bez nadzora, preko neregistrovanih dilera, onlajn foruma i Telegram grupa. Crna Gora je privukla i pojedince povezane sa velikim kripto prevarama, što izaziva zabrinutost da bi zemlja mogla postati utočište za takve osobe. Istraživanje BIRN-a iz prošlog decembra pokazalo je da se zamjena kriptovaluta za gotovinu u Crnoj Gori odvija bez ikakvog nadzora države.

Izmjenama Zakona o sprečavanju pranja novca u martu 2025. kriptovalute su obuhvaćene regulativom i usklađene sa međunarodnim standardima, ali sveobuhvatan zakon o virtuelnoj imovini i dalje ne postoji. „Iako je policija obučena za blokčejn analizu, Crna Gora nije zaplijenila virtuelnu imovinu zbog nedostatka nacionalnih kripto novčanika i procedura. Efikasno krivično gonjenje podrazumijeva prelazak sa alata finansiranih od donatora na nacionalne resurse i unapređenje saradnje između organa za sprovođenje zakona“, navodi se u istraživanju.

Izvještaj takođe ističe da bi tokom 2026. godine Crna Gora trebalo da finalizuje zakon o virtuelnoj imovini i predlaže konsultacije sa pružaocima usluga virtuelne imovine iz susjednih i partnerskih zemalja, kao i međunarodnih organizacija. Proces rada na zakonu bi trebao biti otvoren i transparentan, uz praćenje prakse EU i usvajanje regulatornog okvira Markets in Crypto-Assets (MiCA), umjesto oslanjanja na propise izvan EU. „Crna Gora trenutno nema zvanično registrovane pružaoce usluga virtuelne imovine. Ipak, dio trgovine odvija se na velikim berzama poput Binancea i Gate.io, dok se druge transakcije kriptovaluta za gotovinu odvijaju van platformi i izvan regulatornog nadzora“, navodi se u izvještaju.

„Crna Gora započinje borbu protiv kripto-kriminala sa slabe pozicije: nema licencirane pružaoce usluga virtuelne imovine, postoji značajno vanplatformsko tržište razmjene gotovine za kriptovalute, a pravni okvir je samo djelimično pokriven“, zaključuje se u istraživanju.