Zelenaši i junaci Božićnog ustanka

U okviru zelenaške nacionalne vojske „Lovćenske brigade" (čiji je osnivač i komandant bio brigadir Krsto Zrnov Popović, a načelnik štaba pukovnik Blažo Bogićev Marković, iz Pipera, pa zatim major Dimitrije Jovićević iz Ceklina, Riječka nahija, 1942-1943), koja se formirala u okviru Krstove, zasebne "Crnogorske nacionalne komande" od marta 1942., nekoliko mjeseci kasnije, u toj vojsci koja se borila u okupacionim uslovima za suverenu Crnu Goru i prava na opstanak crnogorskog naroda, biološki i socio-ekonomski, reaktivirali su se stari zelenaši, borci za "Pravo, čast i slobodu Crne Gore" iz pokreta protiv okupacije i nasilne aneksije Crne Gore, izvršene 1918. godine.

Reaktivirali su se časni ljudi i oficiri stare crnogorske vojske, politički emigranti nekada u Gaeti, Formiji itd., a koji su se, po povratku iz egzila, uključili u Crnogorsku stranku, u narodu poznatu kao federalisti ili zelenaši, u međuratnom periodu, vjerujući, doduše, erantno, 1941-1943, da se Crna Gora s osloncem na Italiju može obnoviti kao nezavisna država i boreći se iz uvjerenja da se Crna Gora treba u ratnom vihoru spasavati od terora, od građanskog rata, represalija četnika itd. i eksplozije velikosrpske politike u Crnoj Gori. Naravno, oni su manevrisali, oportuno, pragmatično i oprezno sa svojim saradnjom sa italijanskim okupacionim vlastima, jer su bili svjesni realnosti i premoći okupacione sile kojoj se nijesu mogli suprotstaviti, bez da se uđe u dodatnu, pogibeljnu avanturu, sa užasnim posljedicama za narod.

Loša procjena, ali plemenita namjera. Tu nije bilo onoga što se u pravu zove mala fides (zla namjera, prevara). Naprotiv. Elem, polovinom 1942. godine (a to se desilo znatno ranije, no navodim kako se kaže u ovom izvoru, četničke provenijencije) reaktivirana su, između ostalih, i 33 nekadašnja oficira i podoficira kralja Nikole | Petrovića-Njegoša, koji su bili u sastavu bivše kraljevske crnogorske vojske u egzilu u Italiji (Gaeti i Formiji...) od 1919. do 1921. godine.

Oni su nekada pripadali crnogorskom suverenističkom zelenaškom, ustaničkom, komitskom i emigrantskom pokretu, a po povratku u KSHS i Kraljevinu SHS/Jugoslaviju bili su politički prvaci i aktivisti Crnogorske (federalističke) stranke. Bili su ranije aktivni učesnici Božićnog ustanka 1919. godine protiv nasilne aneksije Crne Gore sprovedene od strane Srbije i njenih trupa. I kasniji emigranti, a jedan dio njih politički je robijao u srpskim kazamatima u Kraljevini SHS/Kraljevini Jugoslaviji pod vladavinom Karadorđevica i beogradske strahovlade.

Jedan arhivski dokument četničke provenijencije, datiran sa Cetinja 14. juna 1942. godine, sadrži „Spisak Crnogorskih oficira i podoficira katunskog prostora koji su aktivirani" i u tom smislu se poimenice nabrajaju: 1) Popović Krsto, Zrnov, 2) Vuković Dušan, 3) Marković Bogićev Blažo, 4) Bulatović Radojičin Mihajlo, 5) Vujović Belov Jovan, 6) Hajduković Jokov Risto, 7) Radović Novica, 8) Rajković Vuksanov Vukale, 9) Borozan Milov Todor, 10) Vukčević Pavlov Kosto, 11) Dubovičanin Savov Pero, 12) Martinović Perov Đuro, 13) Adžić Nikolin Periša, 14) Radović Gojkov Petar, 15) Marićević Perov Srdan, 16) Mirović Ivov Joko, 17) Kapa Ilin Marko, 18) Zuber Perov Milo, 19) Belada Markov Savo, 20) Belada Nikov Milo, 21) Lipovina Boškov Milo, 22) Radović Petrov Đuro, 23) Radović Gajov Đuza, 24) Borozan Perov Savo, 25) Borozan Savov Vuko, 26) Zuber Đurov Stevo, 27) Batrićević Andrin Niko, 28) Lagator Savov Joko, 29) Kapa Markov Vaso, 30) Lipovina Stevov Doko, 31) Lipovina Perov Luka, 32) Kokot Koljin Pero, 33) Lipovina Ilijin Marko.

Za njih se u pomenutom dokumentu tvrdi da su kao crnogorski oficiri i podoficiri nekad bili u Italiji (u Gaeti i Formiji), dok su „sada reaktivirani od strane italijanskih okupatorskih vlasti". Ta četnicka ocjena nije tačna. Njih nijesu reaktivirali Italijani, nego su se sami, bez prisile reaktivirali, iz uvjerenja i real-politike i dobrovoljno ušli u sastav trupa Krsta Popovića u ratu. A sa njim su decenijama ranije bili bliski idejno-politički i u vojnoj strukturi Kraljevine Crne Gore i izbjeglištvu, i u drugačijim okolnostima borili se za Crnu Goru, vojno i politički u zemlji i emigraciji, pa opet u rodnoj grudi u Drugom svjetskom ratu.

Dalje se konstatuje u ovom dokumentu da se „ovaj spisak odnosi samo na one iz Katunske nahije pod vodstvom đen. Krsta Popovića." (Izvor dokumenta: Državni arhiv Crne Gore- Arhivsko odjeljenje za istoriju radničkog pokreta- Podgorica, sing.6974/IX 1 a 125 (42).) Uprkos klevetama i stigmi, neosnovanoj i pogrešnoj, zaista je objektivno tačno što vele stihovi: "Nije Krsto što mu zbore, no je vitez Crne Gore".