Berane: Firme koje su ostale samo u registrima

U valjivom pregledu Centralnog kliringškog depozitarnog društva koji se odnosi na Berane, još uvijek se mogu vidjeti akcije, vlasnici i nazivi društava, ali prazne hale, ugašene mašine i ljudi koji su nekada svakog jutra odlazili na posao više nisu prisutni. Ovaj siromašni grad na sjeveru države nosi neobično nasljeđe tranzicije, sa zatvorenim fabrikama i radnicima koji su poslani kućama.

U evidencijama Centralnog kliringškog depozitarnog društva još se mogu pronaći HTP Berane, GUMIG, Polimka, Hladnjača, Maloprodaja, Bepek, Poljoprivreda i šumarstvo, Ugostiteljsko preduzeće Stadion i Uslužni servis. Bivši radnici i manjinski akcionari godinama upozoravaju da mnoge od ovih firmi više ne postoje.

Ekonomisti objašnjavaju kako to nije samo pitanje neažurnog registra, već i priča o nestanku jedne privrede. HTP Berane, nekadašnji hotelsko-turistički sistem, privatizovan je 2003. godine, a nakon preuzimanja većinskog paketa uslijedila je prodaja vrijedne imovine, dok su manjinski akcionari ostali sa akcijama društva koje je izgubilo svoju nekadašnju ekonomsku snagu. GUMIG, fabrika za protektiranje guma, privatizovan je iste godine, a proizvodnja je ugašena, ostavljajući radnike bez posla.

Polimka, nekada velika fabrika kože, doživjela je sličnu sudbinu, a Hladnjača, nekada jedan od najvećih objekata te vrste na sjeveru, danas je pretvoren u trgovinski objekat, dok i dalje postoji u registru. Sa Agropolimljem je nestajao i čitav sistem, a njegovi dijelovi nastavili su kao posebna društva.

Osim Hladnjače, tu su i Maloprodaja, Bepek, Poljoprivreda i šumarstvo, Stadion i Uslužni servis, koji su danas samo birokratski tragovi nekadašnje beranske privrede. U ovoj industrijskoj priči nezaobilazne su i Beranka, nekadašnja fabrika papira, i Ciglana Rudeš, čija imena danas predstavljaju samo dio privredne istorije grada.

U Beranama nisu nestale samo firme, već su nestala radna mjesta, proizvodni kapaciteti i čitavi privredni sistemi - ali je ostao papir. A iza tog papira ostaje pitanje - šta se dogodilo sa imovinom tih preduzeća, ko je preuzeo, koliko je plaćena i šta je od nekadašnje vrijednosti ostalo gradu i njegovim radnicima?

Kada se uklone nazivi iz registara i otvore privatizacioni ugovori, stečajni spisi i katastarske knjige, iza priče o "ugašenim firmama" pojaviće se mnogo zanimljiviji podaci o nestanku kompletne industrije Berana. Ostaje potreba da se ova priča zabilježi prije nego što nekadašnje beranske firme nestanu i iz registara – ne samo u medijima, već i kao dio privredne i društvene istorije grada.

Generacije koje danas odrastaju u Beranama uskoro možda neće znati da su na mjestima današnjih praznih hala nekada radile fabrike u kojima su posao i sigurnost nalazile hiljade njihovih sugrađana, a grad bio treći po veličini i razvijenosti u Crnoj Gori.