Organizatori Trinaestojulskog ustanka

Trinaestojulski ustanak 1941. godine organizovala je Komunistička partija Jugoslavije, a ključnu ulogu u njegovom planiranju i vođenju imali su istaknuti partijski i vojni rukovodioci.

Ustanak, koji je izbio 13. jula 1941. godine u Crnoj Gori, predstavlja jedan od najznačajnijih događaja u istoriji antifašističkog otpora na prostoru bivše Jugoslavije. Organizovala ga je Komunistička partija Jugoslavije (KPJ), odnosno njen Pokrajinski komitet za Crnu Goru, Boku i Sandžak, uz podršku brojnih rodoljuba, pojedinih oficira rasformirane jugoslovenske vojske i građana različitih političkih uvjerenja.

Među glavnim organizatorima i rukovodiocima ustanka bili su Milovan Đilas, Blažo Jovanović, Ivan Milutinović, Arso Jovanović i Moša Pijade, koji su imali ključnu ulogu u pripremi i koordinaciji oružanog otpora protiv italijanske okupacije.

Milovan Đilas, član Politbiroa Centralnog komiteta KPJ, upućen je u Crnu Goru kao delegat partijskog i vojnog rukovodstva kako bi pomogao organizovanje ustanka i koordinisao aktivnosti na terenu. Blažo Jovanović, sekretar Pokrajinskog komiteta KPJ za Crnu Goru, Boku i Sandžak, bio je jedan od najvažnijih političkih organizatora ustanka i kasnije jedan od vodećih ljudi Narodnooslobodilačkog pokreta u Crnoj Gori.

Ivan Milutinović, takođe član Politbiroa CK KPJ, učestvovao je u planiranju ustanka i imao značajnu ulogu u organizaciji Narodnooslobodilačke borbe. Arso Jovanović, bivši oficir Kraljevske jugoslovenske vojske, bio je jedan od glavnih vojnih stratega ustanka. Kasnije je postao načelnik Vrhovnog štaba Narodnooslobodilačke vojske i partizanskih odreda Jugoslavije.

Moša Pijade, jedan od najistaknutijih članova Centralnog komiteta KPJ, takođe je boravio u Crnoj Gori i učestvovao u političkim i organizacionim pripremama ustanka. Trinaestojulski ustanak izbio je svega tri mjeseca nakon okupacije Kraljevine Jugoslavije i predstavljao je prvi masovni oružani otpor protiv sila Osovine na prostoru okupirane Evrope.

U prvim danima ustanka oslobođen je veliki dio teritorije Crne Gore, a događaj je ostao upamćen kao simbol borbe za slobodu i antifašističkog otpora. Među istoričarima u Crnoj Gori nema sporenja da su pomenuti revolucionari ključni u organizaciji. Revolucionar Vlado Dapčević je prema istoričarima prva ustanička puška u Čevu 1941. godine.

Iako je italijanska vojska ubrzo, uz velika pojačanja, ponovo uspostavila kontrolu nad većim dijelom teritorije, Trinaestojulski ustanak ostao je jedan od najvažnijih istorijskih događaja u crnogorskoj istoriji i temelj kasnijeg razvoja Narodnooslobodilačke borbe.