Julske vatre antifašizma: Sjećanje na borbu protiv fašizma

Deset vjekova traje crnogorska borba za slobodu, za nezavisnost, za državu. Bilo je velikih bitaka i pobjeda, bilo je i poraza, ali je Crna Gora uvijek ustajala i opstajala. Kako u starim i veljim ratovima, tako i u borbi protiv fašizma, slavnim 13-julskim ustankom 1941. godine, prvom svenarodnom borbom u porobljenoj Evropi – rečeno je za Pobjedu iz SUBNORA Crne Gore. Snažne antifašističke ruke do slave su uzdigle herojstvo i nepokornost dok su se po ljutom crnogorskom kršu – zorno i orno – životima borili protiv okupatora i postigli da 13. jul ostane zapisan kao 'najveličanstveniji događaj evropske istorije XX vijeka'.

Savez boraca Narodnooslobodilačkog rata i antifašista Crne Gore brojnim aktivnostima, posebno manifestacijom 'Julske vatre antifašizma', podsjeća na slavne dane naše istorije, koji su znakovi pored puta novim generacijama. Istorijska čitanka je zapisala da je 4. jula 1941. godine Politbiro CK KPJ, kojem je predsjedavao Josip Broz Tito, u kući Vladislava Ribnikara u Beogradu (đe je sada muzej posvećen ustanku protiv fašizma), donio Odluku i uputio Proglas jugoslovenskim narodima za početak oružane borbe protiv fašizma – rečeno je Pobjedi iz SUBNORA.

U znak sjećanja na taj značajan događaj, 4. jula na Spomenik partizanu borcu na Gorici položeni su vijenci i cvijeće. Među brojnim žrtvama fašističkog terora na Brezi kolašinskoj, Vrelima Ribničkim, Cijevni, Farmacima, Humcima, Kapinom polju... nezaboravno je strijeljanje deset mladih Barana 6. jula 1944. godine. Toga dana UBNORA Bar i Izviđački odred '24. novembar' položili su na spomenik vijence i cvijeće. Naveče je u Starom Baru održana tradicionalna manifestacija 'Crvene košulje' kao znak vječnog sjećanja i poštovanja za mladost koja se borila za slobodu i dostojanstvo – rečeno je Pobjedi iz SUBNORA.

Podsjećaju da je na Ravnom Lazu u Piperima 8. jula 1941. godine Pokrajinski komitet KPJ za Crnu Goru, Boku i Sandžak donio istorijsku odluku o dizanju ustanka protiv fašizma. Imena učesnika i poruka ispisana na spomeniku svjedočanstvo su za generacije kako se u najtežim uslovima donose viteške odluke o čuvanju slobode. Narednih dana odluka je stigla do svih krajeva Crne Gore, o čemu je bilo riječi na komemorativnom skupu koji su 8. jula organizovali UBNOR i antifašisti Podgorice i SUBNORA Crne Gore.

Povodom 85 godina od Dana ustanka crnogorskog naroda u borbi protiv fašizma, Dana državnosti i Dana SUBNORA, na Cetinju će 13. jula biti održana svečana akademija 'Svijetla stranica istorije' u organizaciji Prijestonice Cetinje i SUBNORA Crne Gore. Pored crnogorskih antifašista, ovoj zajedničkoj manifestaciji biće prisutne brojne delegacije antifašista bivših jugoslovenskih republika.

Istog dana u svim opštinama delegacije Udruženja boraca NOR i antifašista položiće cvijeće na spomenike, spomen-obilježja i biste revolucionara i evocirati uspomene na slavne dane crnogorske istorije. Pored spomenika u Virpazaru, đe je pukla prva ustanička puška, Opština Bar i UBNORA Bara 13. jula polažu vijence poštovanja i riječi sjećanja na hrabre ustanike.

Nakon ustanka koji je buknuo u nekoliko mjesta napadima na italijanske postaje, prva velika pobjeda je bila na Košćelama, nedaleko od Cetinja. Tu će uskoro biti podignut spomenik kao znak sjećanja i poštovanja na okršaj sa neprijateljem kada je oko 60 gerilaca Ljubotinjsko i Gornjo-ceklinskog odreda u zasjedi dočekalo italijanski Drugi bataljon granične straže i nanijelo mu velike gubitke. Poginulo je 80, a zarobljeno oko 700 neprijateljskih vojnika. To je pobjeda koja je dala zamah ustanku i oslobađanju većeg dijela Crne Gore, izuzimajući nekoliko većih gradova.

Kako su oslobađani gradovi, tako je uporedo formirana narodna vlast, koja je imala zadatak da organizuje i stvara uslove za nastavak borbe protiv okupatora. Prvi sreski narodnooslobodilački odbori formirani su, kako je zapisano, 19. jula u Kolašinu, a 21. jula 1941. godine u Beranama i Andrijevici. Odbori su značajno doprinijeli sarađivanju sa gerilskim - partizanskim odredima i bili su politička vlast na terenu. Tim povodom 21. jula u Beranama biće održana prigodna manifestacija sjećanja na narodni otpor neprijatelju i početke formiranja nove vlasti.

Tokom Drugog svjetskog rata, pored pogibija u bitkama, bio je i veliki broj civilnih žrtava rata. Brojna strelišta o tome svjedoče. Posebni primjeri su zločin u Pivi, Velici, na Lazinama đe je pred sam kraj rata strijeljano 52 mladih. Pola vijeka već, znači i ovog 23. jula na Lazinama, đe se nekada okupljala jugoslovenska mladost na manifestaciji 'Julske vatre mladih' biće, uz polaganje vijenaca, održan istorijski čas sjećanja na strijeljanu mladež ovog kraja. Pored skromnog spomen-obilježja u Velici, 26. jula antifašisti Berana i Andrijevice položiće vijence poštovanja i podsjetiti na zločin okupatora i domaćih izdajnika nad civilnim stanovništvom ovog kraja.

Manifestaciju 'Julske vatre antifašizma' organizuju SUBNORA Crne Gore i opštinska udruženja UBNORA.