Crna Gora najmanje koristi alternativne sankcije, pokazuje izvještaj

Crna Gora je država sa najnižom stopom osoba pod alternativnim sankcijama u Evropi, pokazuje najnoviji izvještaj Savjeta Evrope i Univerziteta u Lozani. Prema izvještaju “Probation and Prisons in Europe, 2025: Key Findings of the SPACE reports”, u Crnoj Gori je 31. januara 2025. godine bilo 97 osoba pod nadzorom u okviru alternativnih sankcija. To je 15,6 osoba na 100.000 stanovnika, najmanje među evropskim jurisdikcijama koje su dostavile podatke.

Istog dana, u crnogorskim zatvorima bile su 1.244 osobe, odnosno 199,6 zatvorenika na 100.000 stanovnika. Ukupno je, prema izvještaju, 1.341 osoba u Crnoj Gori bila pod nekim oblikom formalnog krivičnopravnog nadzora - u zatvoru ili kroz alternativne sankcije. Crna Gora ima i najniži odnos osoba pod alternativnim sankcijama i zatvorenika: 7,8 osoba pod alternativnim sankcijama na 100 zatvorenika.

U polovini evropskih zemalja stopa osoba pod alternativnim sankcijama veća je od 153,6 na 100.000 stanovnika, dok je u Crnoj Gori 15,6. Najviše stope osoba pod alternativnim sankcijama zabilježene su u Poljskoj (652,4 na 100.000 stanovnika), Turskoj (495,3), Gruziji (467,5), Jermeniji (429,5) i Albaniji (386,9). Najniže stope, poslije Crne Gore, imaju Grčka (21,3), Sjeverna Makedonija (31,1), Švajcarska (44,2), Srbija (47,2) i Bugarska (48,2).

Crna Gora je u izvještaju svrstana u grupu zemalja koje imaju nisku stopu osoba pod alternativnim sankcijama i relativno visoku stopu zatvorske populacije. U toj grupi su, osim Crne Gore, Grčka, Sjeverna Makedonija, Srbija i Hrvatska. Kod svih tih država stopa zatvorenika viša je od stope osoba pod alternativnim sankcijama. U Crnoj Gori je razlika među najvećima: stopa osoba pod alternativnim sankcijama iznosi 15,6, a stopa zatvorenika 199,6 na 100.000 stanovnika. U većini evropskih jurisdikcija odnos je obrnut.

Izvještaj pokazuje da je u 28 od 36 analiziranih jurisdikcija stopa osoba pod alternativnim sankcijama viša od stope zatvorenika. Izuzeci su Crna Gora, Grčka, Sjeverna Makedonija, Švajcarska, Srbija, Bugarska, Hrvatska i Azerbejdžan. Crna Gora je zabilježila i najveći godišnji pad stope osoba pod alternativnim sankcijama među jurisdikcijama za koje su dostupni uporedni podaci za 2024. i 2025. godinu, sa smanjenjem od 33 odsto u odnosu na prethodnu godinu.

Pad su zabilježile i Gruzija (22 odsto), Albanija (21 odsto), Škotska (19 odsto), Estonija (18 odsto), Lihtenštajn (16 odsto) i Kipar (15 odsto). Najveći rast imale su Jermenija (65 odsto) i Sjeverna Makedonija (63 odsto). Rast su zabilježile i Hrvatska (14 odsto), Srbija (12 odsto), Švedska (9 odsto), Turska (8 odsto), Azerbejdžan (7 odsto) i Monako (7 odsto.

Izvještaj ukazuje da se više država sa najnižim stopama osoba pod alternativnim sankcijama nalazi na Balkanu. Među zemljama sa najnižim stopama su Crna Gora (15,6), Sjeverna Makedonija (31,1), Srbija (47,2) i Bugarska (48,2). Autori navode da se niske stope u dijelu balkanskih država mogu povezati sa činjenicom da su sistemi alternativnih sankcija u tim zemljama relativno novijeg datuma. Albanija značajno odstupa od tog obrasca, sa 9.144 osobe pod alternativnim sankcijama, odnosno stopom od 386,9 na 100.000 stanovnika.

Srbija je imala 3.103 osobe pod alternativnim sankcijama i 11.430 zatvorenika, sa stopom od 47,2, a stopom zatvorenika od 174 na 100.000 stanovnika. Hrvatska je imala 3.451 osobu pod alternativnim sankcijama i 4.965 zatvorenika, sa stopom od 89,1 i 128,2. Sjeverna Makedonija imala je 567 osoba pod alternativnim sankcijama i 2.668 zatvorenika, sa stopom od 31,1 i 146,4 na 100.000 stanovnika.

Crna Gora je jedna od rijetkih država u kojima je udio žena među osobama pod alternativnim sankcijama niži od udjela žena u zatvorima. Prema izvještaju, žene su činile 2,1 odsto osoba pod alternativnim sankcijama u Crnoj Gori, dok su u zatvorskoj populaciji činile 2,8 odsto. Evropska medijana udjela žena među osobama pod alternativnim sankcijama iznosila je 10,7 odsto, a među zatvorenicima 5,4 odsto. Strani državljani činili su 6,2 odsto osoba pod alternativnim sankcijama u Crnoj Gori i 15,8 odsto zatvorske populacije. Na nivou Evrope, medijana udjela stranaca među osobama pod alternativnim sankcijama iznosila je 9,9 odsto, a među zatvorenicima 17 odsto.

Prema istraživanju Savjeta Evrope SPACE II za 2025. godinu, Crna Gora je imala 97 osoba obuhvaćenih alternativnim sankcijama i mjerama koje se izvršavaju u zajednici, odnosno 15,6 na 100.000 stanovnika. To je najniža stopa među evropskim jurisdikcijama koje su dostavile podatke. U istom periodu, u crnogorskim zatvorima bile su 1.244 osobe, odnosno 199,6 zatvorenika na 100.000 stanovnika. Na 100 zatvorenika u Crnoj Gori dolazilo je svega 7,8 osoba pod nadzorom u zajednici, što je najniži odnos u Evropi. Broj osoba obuhvaćenih alternativnim sankcijama smanjen je za 33 odsto u odnosu na prethodnu godinu.

Autori izvještaja upozoravaju da podatke treba tumačiti oprezno, jer sve države ne koriste istu metodologiju brojanja. Zatvorske statistike uglavnom broje pojedinačne zatvorenike, dok kod alternativnih sankcija neke jurisdikcije broje osobe, a neke predmete, mjere ili naloge. Izvještaj obuhvata podatke iz sistema godišnje kaznene statistike Savjeta Evrope SPACE I i SPACE II. Podaci se uglavnom odnose na stanje od 31. januara 2025. godine, dok se podaci o smrtnosti odnose na 2024. godinu.