HRA: De facto amnestija ratnog zločina u Crnoj Gori

Ministarstvo pravde Crne Gore nije zvanično informisano o statusu predmeta ratnog zločina nad porodicom Klapuh, iako je kompletan spis još u decembru 2024. godine upućen Bosni i Hercegovini radi ponovnog procesuiranja Radomira Kovača i Zorana Vukovića, saopšteno je iz Akcije za ljudska prava (HRA).

Ta nevladina organizacija pisala je 3. jula 2026. ministru pravde Bojanu Božoviću, tražeći informaciju da li je Ministarstvo ikada zvanično obaviješteno o stavu Tužilaštva BiH u ovom predmetu i da li posjeduje bilo kakav dokument kojim se potvrđuje odustajanje od daljeg istraživanja, preuzimanja gonjenja, hapšenja ili izručenja počinilaca. Prema odgovoru koji navode, nadležni organi BiH Ministarstvu nijesu dostavili nikakav zvanični stav.

Tužilaštvo BiH, podsjeća HRA, nedavno je obavijestilo jedinog preživjelog člana porodice Ferida Klapuha da neće voditi istragu protiv Kovača i Vukovića za ubistvo njegovih roditelja, Feride i Hasana, i sestre Sene, počinjeno prije 34 godine. Njih dvojica su za ovaj ratni zločin pravosnažno osuđeni u Crnoj Gori 1996. godine, ali u odsustvu nijesu izdržali nijedan dan kazne i danas žive slobodno u BiH.

- Sada, pozivajući se na „presuđenu stvar“, Tužilaštvo BiH odbija i da ih procesuira, iako je jasno da kazne iz Crne Gore ne mogu biti izvršene, a optuženi ne mogu biti izručeni - navode iz HRA. Takav pristup, ocjenjuju, praktično znači amnestiju za ratni zločin, suprotan međunarodnoj obavezi aut dedere aut iudicare - izruči ili sudi i šalje poruku da bjeguncima od pravde koristi čekanje.

BiH je i ranije odbila preuzimanje izvršenja kazni i izručenje osumnjičenih Crnoj Gori. - Ovakvo stanje, odbijanje procesuiranja uz istovremenu nemogućnost izvršenja kazni i izručenja ostavlja žrtve bez pravde i stvara opasan presedan nekažnjivosti za ratne zločine - poručuju iz te organizacije.

Zločin bez izvršene kazne Hasana Klapuha, njegovu suprugu Feridu i kćerku Senu ubila su nadomak Plužina, 6. jula 1992, četvorica pripadnika odreda „Dragan Nikolić“ Vojske Republike Srpske, kojima je porodica iz Foče platila da ih bezbjedno preveze u Crnu Goru, u bjekstvu od rata u BiH. Nakon prelaska granice, kod brane Mratinje na rijeci Pivi, izveli su ih iz vozila, pucali u njih i bacili sa mosta „Obrada Cicmila“, visokog oko 100 metara. Prema nalazima obdukcije, Ferida i Sena bile su žive još neko vrijeme nakon ranjavanja.

Optužnica je podignuta u februaru 1993. godine. Prvostepenom presudom Višeg suda u Podgorici okrivljeni su osuđeni na po 20 godina zatvora za ubistvo, osim Vidoja Golubovića, koji je dobio osam mjeseci zbog neprijavljivanja krivičnog djela. Rješenjem Vrhovnog suda iz 1995. predmet je vraćen na ponovno suđenje, a pravosnažno je okončan 1997. godine novom presudom u kojoj su kazne ostale istovjetne, ali je djelo prekvalifikovano u ratni zločin protiv civilnog stanovništva. Time je to postala prva pravosnažna presuda za ratni zločin u Crnoj Gori.

Golubović je jedini izdržao kaznu, tokom trajanja pritvora; ostalima je suđeno u odsustvu jer su bili u bjekstvu i presuda nikada nije izvršena. Janko Janjić izvršio je samoubistvo 2000. godine prilikom pokušaja hapšenja od SFOR-a, a Zoran Simović je, prema informaciji Osnovnog suda u Foči, preminuo 2020. Radomir Kovač i Zoran Vuković žive slobodno u Bosni i Hercegovini.

Godinama zapinjalo na granicama Put ka izvršenju kazne godinama je zapinjao. Zoran Vuković uhapšen je u Srbiji 2015. godine, na Graničnom prelazu Kotroman, po međunarodnoj potjernici Crne Gore. Viši sud u Beogradu utvrdio je da su ispunjeni svi uslovi za njegovo izručenje, ali tadašnji ministar pravde Srbije Nikola Selaković nije odlučio o tome, pa je Vuković 2016. pušten iz ekstradicionog pritvora. Prema informaciji Interpola iz jula 2021, boravi u Foči, u kojoj je, prema presudi Haškog tribunala, počinio mučenja i silovanja. Radomir Kovač na slobodi je od jula 2013, pošto se nakon izdržavanja kazne na koju ga je osudio Haški tribunal zbog zločina u Foči vratio u BiH.

Ministarstvo pravde Crne Gore obratilo se 3. oktobra 2022. Ministarstvu pravde BiH s molbom da se prema Vukoviću, Kovaču i Simoviću izvrši dvadesetogodišnja kazna, na osnovu Evropske konvencije o prenosu postupka, iz BiH je odgovoreno da zahtjev „nije razumljiv”.

Nakon tri decenije... Dok krivično gonjenje živih počinilaca stoji, potraga za posmrtnim ostacima žrtava napokon je privedena kraju. Tijela Feride i Sene Klapuh pronađena su 4. juna 2025. na starom muslimanskom groblju u Nikšiću, gdje je porodica 1992. sahranjena bez imena i ikakvog obilježja; njihov identitet DNK analizom preliminarno je potvrđen krajem prošle godine. Tijelo Hasana Klapuha tada nije bilo pronađeno, pa je Komisija za nestala lica Vlade Crne Gore proširila zonu ekshumacije na istom lokalitetu.

Uz ovogodišnju godišnjicu stigla je i potvrda identiteta Hasana Klapuha, saopštilo je Ministarstvo socijalnog staranja, brige o porodici i demografije čime su, nakon više od tri decenije, konačno identifikovana sva tri člana porodice. - Nakon više od tri decenije, Hasan, Ferida i Sena Klapuh konačno će biti dostojanstveno sahranjeni, onako kako svaka porodica zaslužuje da isprati svoje najmilije - poručio je ministar Damir Gutić.

Posmrtni ostaci biće, kako je ranije saopštila Komisija, predati Institutu za nestale osobe BiH radi konačne identifikacije, a potom porodici radi ukopa. Da su žrtve 1992. sahranjene bez imena i službene zabilješke iako su vlasti znale ko su ranije je za Pobjedu posvjedočio jedini preživjeli član porodice, Ferid Klapuh. - Kada su ubijeni i kada je rađena autopsija u Podgorici, oni su znali ko su žrtve. Zašto ih nijesu tada sahranili pod imenom i prezimenom, već u grobnici bez ikakvog obilježja – postavio je pitanje, na koje Crna Gora nije dala odgovor.