Hitna pomoć u Šavniku čeka ljekare, ali ne novac

Novac za jedinicu Hitne medicinske pomoći u Šavniku, jedinoj crnogorskoj opštini koja tu službu nema od osnivanja Zavoda, obezbijeđen je iz državnog budžeta i za adaptaciju prostora i za sanitetsko vozilo. Međutim, niti je prostor adaptiran, niti je vozilo stiglo. Na birou rada u Šavniku, potvrdio je za Pobjedu direktor Zavoda za hitnu medicinsku pomoć Vuk Niković, ne postoji nijedan registrovan ljekar niti medicinski tehničar koji bi mogao biti angažovan u novoj jedinici.

- Situacija u Šavniku je paradoksalna - kazao je Niković. Zavod je do sada u modernizaciju uložio oko sedam miliona eura, adaptirao 20 od 24 postojeće jedinice, obnovio vozni park sa više od 50 sanitetskih vozila starosti do pet godina, i opremio jedinice ultrazvučnom i laboratorijskom dijagnostikom, dok jedinica koja bi popunila 25. mjesto u sistemu, kako je predviđeno Zakonom o hitnoj medicinskoj pomoći, i dalje ne postoji.

Prema Nikovićevim riječima, Zavod funkcioniše kao jedinstvena državna ustanova sa 24 jedinice, bez rigidne teritorijalne podjele, gdje medicinski timovi mogu migrirati iz jedne opštine u drugu. - To teorijski omogućava da se Šavnik pokriva timovima iz drugih jedinica, ali u praksi otvaranje stalne lokalne jedinice i dalje zavisi od mogućnosti angažovanja kadra, privremenog ili trajnog - rekao je direktor Zavoda.

On je postavio i pitanje kako se može brže i efikasnije riješiti problem sa kadrom u malim opštinama, kada su infrastruktura i vozila već postavljena ili gotovo spremna. U periodu od 15. juna 2021. do 15. juna 2026. Zavod za hitnu medicinsku pomoć Crne Gore sproveo je, kako je istakao Niković, ambiciozan program modernizacije terenske mreže. Adaptirano je 20 jedinica, među kojima su Herceg Novi, Žabljak, Kolašin, Rožaje, Pljevlja, Danilovgrad, Kotor, Tivat, Zeta i Bijelo Polje, sve opremljene savremenom medicinskom opremom, usklađenom sa standardima urgentne medicine.

Ukupna ulaganja od oko sedam miliona eura, prema njegovim riječima, čine budžetska sredstva i sredstva Ministarstva javnih radova (oko 800.000 eura), donacije opština i drugih partnera (oko 270.000 eura), kapitalna nabavka vozila i dijagnostičke opreme, te EU i međunarodni projekti. Među EU projektima Niković izdvaja onaj čija je vrijednost 650.000 eura i koji obuhvata telemedicinu, protokol prijema kućnih posjeta, umrežavanje EKG aparata, tri sanitetska vozila sa kompletnom opremom, opremu za traumu i laboratorijske analizatore za biohemiju, sa rokom završetka krajem jula ove godine.

Uspješno je realizovan i CBNR projekat vrijedan 195.000 eura za hemijsko-biološko-nuklearno-radiološke reagense, kao i IPA CARE projekat vrijednosti 300.000 eura, koji finansira adaptacije jedinica u Podgorici (90.000), Cetinju (75.000), Plužinama (96.000), Tuzima (100.000) i Gusinju (70.000).

Vozni park Zavoda danas broji više od 50 sanitetskih vozila starosti do pet godina. - Kompletan vozni park je opremljen prednjim kamerama, GPS-om i telemetrijom, što omogućava bolju kontrolu, praćenje i efikasnost u radu. U novi vozni park do sada je uloženo oko dva miliona eura, što obuhvata više od 30 novih sanitetskih vozila sa kompletnom medicinskom opremom - kazao je Niković, dodajući da je Crna Gora u posljednjih nekoliko godina uvela moderniju, bržu i opremljeniju hitnu pomoć, posebno važnu za turiste i stanovnike ruralnih područja.

Zavod je proširio i dijagnostičke kapacitete jedinica. Laboratorijska dijagnostika, prema podacima Nikovića, uvedena je u devet jedinica - Podgorici, Zeti, Baru, Budvi, Ulcinju, Žabljaku, Rožajama, Danilovgradu i Plužinama u ukupnoj vrijednosti od 57.000 eura. Ultrazvučna dijagnostika uvedena je u osam jedinica: Podgorici, Bijelom Polju, Beranama, Budvi, Ulcinju, Žabljaku i Danilovgradu, ukupne vrijednosti 90.000 eura. - Ovo omogućava da se hitno stanje, poput infarkta, traume ili akutnog bolnog stanja, brže dijagnostikuje na terenu ili u lokalnoj jedinici, što smanjuje vrijeme do odluke o daljem liječenju i transportu - rekao je Niković.

Direktor Zavoda priznaje da na prehospitalnom nivou dosad nije vođena adekvatna evidencija o broju pacijenata sa infarktom miokarda. - U toku je izrada protokola za akutni koronarni sindrom, odnosno STEMI mrežu, što će omogućiti početak adekvatne statistike i direktno transportovanje pacijenata u sale za koronarografiju u Podgorici i Beranama - rekao je Niković. Ovaj projekat, kako je pojasnio, ima dvije ključne dimenzije, zdravstvenu, koja podrazumijeva brže i preciznije liječenje infarkta, i ekonomsku, koja obuhvata smanjenje vremena i troškova liječenja, kao i bolju iskorišćenost kardioloških kapaciteta.

- Uspostavljanje STEMI mreže biće jedan od pokazatelja koliko je hitna pomoć u Crnoj Gori funkcionalno povezana sa bolničkim sistemom i koliko je spremna da se prilagodi evropskim standardima - naglasio je Niković.

Pripreme za turističku sezonu, kaže Niković, sprovedene su po ustaljenoj praksi i na vrijeme. - Sezonu smo dočekali spremno, u svim jedinicama je obezbijeđen kadar za minimum procesa rada. Kadrovski izazovi su, međutim, aktuelni ne samo u Crnoj Gori, već i u regionu. Za sada ih prevazilazimo na adekvatan način, ali u slučaju Šavnika taj „adekvatan način“ još nije dovoljan da se otvori stalna jedinica - kazao je Niković.

Turistička sezona, po njegovim riječima, može se pokriti mobilnim timovima i rasporedom, ali otvaranje stalne, lokalne jedinice i dalje zavisi od razrješenja problema sa kadrovima. Za sljedeću godinu Zavod planira da otvori jedinicu u Šavniku i adaptira jedinicu u Andrijevici, Plavu, Mojkovcu i Petnjici. - Osam jedinica smo već adaptirali iz sopstvenih sredstava. Nadamo se da će 2027. sve jedinice biti adaptirane iz kombinacije sopstvenih i budžetskih sredstava. To znači da država i dalje planira da završi preostali infrastrukturni dio mreže, a da glavni izazov postaje ljudski resurs - istakao je Niković.

Situacija u Šavniku, zaključuje direktor Zavoda, pokazuje da Crna Gora više nema infrastrukturnu rupu u hitnoj pomoći, ali da sada ima kadrovsku. - Infrastruktura je završena ili je u završnoj fazi, oprema je moderna, vozni park je obnovljen i nadgledan, a plan za 2027. je jasan. Budućnost hitne pomoći u malim opštinama, poput Šavnika, Andrijevice, Plava, Mojkovca i Petnjice, zavisi od toga kako će se riješiti pitanje angažovanja ljekara i tehničara - da li kroz mobilne timove iz drugih opština, privremene angažmane, ili nove programe. Odgovori na ta pitanja odrediće koliko brzo Šavnik i druge male opštine mogu da „otvore vrata“ svoje hitne pomoći i da li će sedam miliona eura ulaganja u posljednjih pet godina biti dovoljno da se puna mreža realizuje i na ljudskom, a ne samo na infrastrukturnom nivou - zaključio je Niković.