Operacija Strela: Bitka na Paštriku 26. maj - 14. jun 1999. godine

Operacija „Strela“, odnosno Bitka na Paštriku, bila je agresivna vojna operacija koja se odvijala od 26. maja do 14. juna 1999. godine. Ova operacija uključivala je napadačka borbena dejstva Oslobodilačke vojske Kosova, potpomognutih snagama albanse vojske i NATO-a, protiv jedinica Vojske Jugoslavije. Cilj operacije bio je slamanje otpora, razbijanje i uništavanje odbrambenih pograničnih snaga Vojske Jugoslavije, kao i otvaranje koridora za dodatno ubacivanje terorista na područje Kosova i Metohije.

U širem planu, operacija je trebala da obezbijedi južni koridor za eventualnu invaziju snaga NATO-a na teritoriju tadašnje Savezne Republike Jugoslavije. Kada su napadači, nakon 45 dana neuspešnih napada, shvatili da nije moguće stvoriti mostobran na prostoru Košare – Batuša i prodor prema Jablanici, preusmerili su težiste kopnenog napada preko Paštrika ka Vrbničkom pravcu. Operacija, označena šifrom Strela, započela je 26. maja 1999. godine u pet sati ujutro na frontu širine oko šest kilometara, s težistem na pravcu Gorožup – Planeja.

Prvi ešalon od 4.000 do 5.000 terorista, uz podršku artiljerije albanse vojske i avijacije NATO-a, imao je za cilj da energičnim napadom izbije u dolinu Drima, proširi koridor za ubacivanje jačih snaga, preseče komunikaciju Prizren – Đakovica i stvori mostobran za prodor u unutrašnjost Kosmeta. Pravač glavnog napada od Vrbničkog jezera do vrha Paštrika i po dubini do Planeje braniilo je 450 vojnika i starešina 549. motorizovane brigade, uz podršku artiljerije.

U ranu zoru 26. maja, artiljerija iz Republike Albanije granatirala je položaje bataljona 549. motorizovane brigade. Nakon artiljerijske pripreme, krenuo je i žestok pešadijski napad. Vojnici i starešine prizrenske brigade su se borili, koristeći preciznu streljačku paljbu i ručne bombe. Bitka je vođena na udaljenosti od dvadeset metara. Oko pola deset počeo je napad na karaulu Gorožup, koja je u tom trenutku bila devastirana, jer su je avioni NATO-a ranije razrušili.

Usled velikog međuprostore između otpornih tačaka, dolazi do ubacivanja terorističkih snaga i bočnog dejstva na položaje odbrane, što je nateralo deo naših snaga da se povuku na drugu liniju odbrane. Komandant 549. motorizovane brigade, pukovnik Božidar Delić, odmah po saznanju o napadu, formirao je istureno komandno mesto. Prva pojačanja stigla su oko podneva - četa vojne policije i dva streljačka voda, ukupno 250 boraca, koja su odmah uvedena na najkritičnija mesta u borbenom rasporedu.

Tokom noći vođena je velika borba na položajima kod karaule Gorožup, gde su vojnici pokazali izuzetno junaštvo. U zoru 27. maja, napadi terorista su se nastavili uz masovnu podršku haubica i avijacije NATO-a. Napadi su bili organizovani u talasima. Iako su teroristi pokušavali da prodru, naši vojnici su ih efikasno zaustavljali. Na dan 27. maja, teroristi su pretrpjeli velike gubitke, a naši vojnici su uspeli da uspostave novu liniju odbrane.

Vazduhoplovstvo NATO-a podržavalo je kopneni napad od samog početka. 29. maja, prvi put su korišćeni strateški bombarderi B-52, koji su vršili tepiha bombardovanja. U narednim danima, bombarderi su izbacili ogromne količine bombi, prouzrokujući velike razaranja. Ipak, prema podacima, najveći gubici zabeleženi su 31. maja, kada su bombarderi napali Šeh mahalu, prouzrokujući smrt nekoliko boraca, uključujući potpukovnika Boška Lemića.

Posle žestokih napada, teroristi su nastavili sa napadima do 5. juna, kada su konačno razbijeni. Prema albaneskim podacima, u operaciji Strela poginulo je oko 800 terorista, dok su naši gubici bili oko 30 mrtvih i 126 ranjenih. Ova bitka označila je kraj svih pokušaja terorista da probiju iz Albanije i potvrdila da su vojnici Treće armije uspešno odbranili teritorijalni integritet zemlje. General Vladimir Lazarević izjavio je o značaju bitke: 'Ako je bitka za Košare sinonim za Vijetnam u malom, onda je bitka na Paštriku sinonim za Vijetnam u velikom.'