Brod Jadran i plovidba kroz reviziju istorije

Hrvatski premijer tvrdi da je školski brod 'Jadran' vlasništvo Hrvatske. Po toj logici, ako su Karađorđevići bili Hrvati, onda je i brod hrvatski. Jer 'Jadran' nije gradio ni ban Jelačić lično, ni hrvatska država u današnjem obliku, već je nastao u vreme Kraljevine Jugoslavije kao simbol zajedničke mornarice i poklon kralju Aleksandru Karađorđeviću, koji su mu darovali jadranski pomorci i iseljenici prikupljajući dobrovoljne priloge širom obale i dijaspore.

Brod danas mirno leži u Tivtu, kao plutaajući svjedok vremena kada su države bile veće, a istorijska pamćenja manje selektivna. U vreme zajedničke države sa Srbijom, 'Jadran' je plovio na protokolarnim misijama, školovao pitomce, nosio zastavu zemlje po Mediteranu i odlazio do Krfa, gdje su sa njegove palube polagani vijenci u Plavu grobnicu — na mjestu gdje počivaju srpski mučenici iz Velikog rata.

Od obnove crnogorske nezavisnosti, brod uglavnom služi za fotografisanje turista, svečane govore i povremeno političko nadgornjavanje. Kao i mnogo šta na Balkanu — više je postao dekor nego sredstvo. Posebna ironija leži u tome što je Skupština Crne Gore nedavno usvojila rezoluciju po kojoj Srbija 1918. nije oslobodila nego okupirala Crnu Goru. Ako je tako, onda bi valjalo biti dosljedan do kraja.

Ako je sve što je nastalo u zajedničkoj državi sporno, ako je period posle 1918. predstavljen kao okupacija, onda se postavlja jednostavno pitanje: na osnovu čega Crna Gora zadržava brod koji je nastao u okviru te iste države? Po logici novih tumača istorije, 'Jadran' bi pre mogla da potražuje Srbija kao pravni i politički sukcesor većine jugoslovenskih državnih kontinuiteta nego oni koji sada tvrde da je sve od 1918. do 2006. bilo istorijsko ropstvo. Ne može istovremeno biti i okupacija i temelj vlasništva. Ili je zajednička država postojala — ili nije.

Balkan inače ima neobičan talenat da se istorija tumači kao švedski sto: uzima se ono što donosi teritoriju, brodove, arhive i imovinu, a odbacuje ono što nosi obavezu zajedničkog pamćenja. Tako danas 'Jadran' više nije samo školski brod. Postao je plutaajući simbol jugoslovenskog razvoda u kojem svi traže dedovinu, a niko neće da prizna rođake. I možda je baš to njegova najtužnija sudbina. Nekada je služio da mladi mornari uče kako se plovi po oluji. Danas služi da političari dokazuju kako se i istorija može nasukati.