Petojunjska tragedija 1941. u Smederevu

U Smederevu se i ove godine, 5. juna, evociraju uspomene na tragediju iz 1941. godine, kada je došlo do stravične eksplozije municije u dvorcu. Do danas nije utvrđen uzrok eksplozije, a tačan broj poginulih ostaje nepoznat, procjenjuje se na nekoliko hiljada.

Smederevci svake godine, 5. juna u 14 časova i 14 minuta, na železničkoj stanici, zavijaju sirene u znak sjećanja na tragediju koja je zadesila njihov grad. Tog dana, bio je četvrtak, pijačni dan, radnici su završavali prvu smjenu, seljaci su se vraćali s pijace, a đaci su podizali svjedočanstva. U Smederevu su se nalazili članovi ansambla Novosadskog pozorišta, koji su došli po platu u sjedište tadašnje Dunavske banovine. Bilo je i mnogo njemačkih vojnika, a sve kafane od crkve do tvrđave bile su pune.

Prema dokumentu komisije za obnovu Smedereva, u eksploziji municije koja je bila lagerovana u smederevskoj tvrđavi, od 2.393 porodične kuće, samo 25 je ostalo neohštećeno. Na spomen kosturnici, podignutoj 1942. godine, upisano je 485 imena. Na mjestu eksplozije nastao je krater dubine devet metara i prečnika 50 metara. Komesar za obnovu Smedereva, Dimitrije Ljotić, na prvom pomenutju žrtvama eksplozije 1942. godine, nazvao je ovaj događaj „Zavetni dan“. Ime je nakon Drugog svjetskog rata promijenjeno, a do 1981. godine pomen se zvao „5. jun“, dok se od tada naziva „Dan nezaborava“ i „Dan sjećanja“.