I kompromitovani stižu u tajnu službu - kadrovska politika ANB-a otvara pitanje sistema bezbjednosnih provjera

Vrata tajne policije otvaraju se i uprkos negativnim nalazima i ocjenama da kandidat predstavlja bezbjednosni rizik. Bezbjednosnu provjeru za rad u Agenciji za nacionalnu bezbjednost (ANB) prošao je bivši vojnik koji je tokom učešća u međunarodnim snagama u Bugarskoj pjevao četničke pjesme i prijetio da će zapaliti zastavu, pa je Crna Gora ostala jedina članica NATO-a bez barjaka tokom smotre.

Bezbjednosne provjere u ANB-u trebalo bi da spriječe zapošljavanje osoba koje mogu predstavljati rizik po rad službe. Istraživanje Centra za istraživačko novinarstvo Crne Gore (CIN-CG) pokazuje da su provjere prolazili i kandidati koji nijesu dobili pozitivnu ocjenu u prvoj kontroli. Iako su u prvobitnoj procjeni ocijenjeni kao bezbjednosni rizik, u naknadnim provjerama pojedini podaci su eliminisani, što je omogućilo ulazak u službu i onima koji su predstavljali rizik.

Zakon propisuje da pristup tajnim podacima može imati samo osoba kojoj je izdata dozvola nakon stroge bezbjednosne provjere, koju sprovodi ANB. U Ministarstvu odbrane provjere se vrše za zaposlene u Vojsci Crne Gore, uz prethodnu saglasnost osobe koja se provjerava. Provjera se sprovodi u mjestu rođenja, prebivališta i zaposlenja, a može obuhvatiti i članove porodice.

U Crnoj Gori tajni podaci imaju četiri stepena tajnosti: “strogo tajno”, “tajno”, “povjerljivo” i “interno”. Stepen tajnosti zavisi od posljedica otkrivanja podataka, pri čemu se za viši stepen sprovodi detaljnija provjera. Bezbjednosnu provjeru je prošao bivši službenik Vojske Crne Gore, koji je tokom učešća u međunarodnim snagama u Bugarskoj pjevao četničke pjesme. Ovaj incident je evidentiran od strane Obavještajno-bezbjednosnog direktorata Ministarstva odbrane, koji je pokrenuo postupak protiv njega.

Ministarstvo odbrane odbilo je zahtjev CIN-CG-a za dokumentaciju o ovom slučaju, navodeći da je označena stepenom tajnosti “povjerljivo”. Iako nije dobio tražena dokumenta, postojanje predmeta označenog stepenom tajnosti ukazuje na to da je slučaj bio bezbjednosno osjetljiv. Prva bezbjednosna provjera za zapošljenje vojnika u ANB-u bila je negativna zbog navedenih okolnosti, ali je uslijedilo ponavljanje provjere, pri čemu su izostavljeni relevantni podaci iz konačne procjene.

U ANB-u se ne radi samo o ovom konkretnom slučaju. Više izvora iz bezbjednosnog sektora tvrdi da je ulazak rizičnih kadrova u ANB praksa koja traje godinama. Tokom vlasti Demokratske partije socijalista (DPS), radili su ljudi čija su imena završila u predmetima Specijalnog državnog tužilaštva zbog veza sa organizovanim kriminalom. Među njima je Zoran Lazović, bivši direktor ANB-a, koji se trenutno nalazi u pritvoru zbog sumnje da je radio u korist kavačkog klana.

Izvori ukazuju i na nepotizam unutar ANB-a, gdje su članovi istih porodica zaposleni u istim odjeljenjima. CIN-CG je postavio pitanja ANB-u o provjerama i kriterijumima zapošljavanja, ali su umjesto konkretnih odgovora, naveli da su procedure prijema tajni podaci. Takođe, ukazuju da se pojedinci mogu eliminisati iz službe ili premjestiti na druga radna mjesta bez jasnih razloga, što dodatno potkopava profesionalni integritet službe.